Search

Terwijl wij ons de afgelopen jaren druk maken over zwarte piet en koolstofdioxide uitstoot in ons kleine kikkerlandje staan Amerika en China aan de vooravond van een nieuwe koude oorlog. Althans met dat idee begon ik aan het boek: "Confrontatie van supermachten: hoe het gevecht tussen Trump en Xi dreigt te ontaarden in een nieuwe koude oorlog"


Maar klopt dat idee wel? Ondanks de nogal onheilspellende titel van het boek gaat het voornamelijk over de handelsoorlog en niet zozeer over de militaire dreiging die in een koude oorlog als een donkere schaduw boven elke verspreking en onverwachte handeling hangt.


Het boek is een verslag van de hechte economische relatie die de twee invloedrijke landen hebben opgebouwd sinds de jaren tachtig. En zoals elke relatie is deze niet zonder problemen. De huidige problemen tussen president Trump en voorzitter Xi lijken een herhaling van zetten. In de vroege jaren negentig waren er gespannen onderhandelingen over het mogelijke Chinese lidmaatschap van de wereldhandelsorganisatie. Ook toen liepen de emoties aan beide kanten hoog op. Uiteindelijk zijn Amerika en China toen tot elkaar gekomen, maar pas na een lange intensieve onderhandelingsperiode, het per ongeluk bombarderen van de Chinese ambassade in Belgrado en het bestormen van de Amerikaanse ambassades in Beijing en Chendu door de Chinese bevolking als een reactie daarop.


Met die gebeurtenissen opent het boek dan ook, maar al snel wordt duidelijk dat de huidige situatie niet echt te vergelijken valt met de gebeurtenissen destijds, dit heeft twee redenen:


  1. Zowel China als Amerika zijn enorm veranderd in de 30 jaar die inmiddels zijn verstreken.

  2. De hoofdrolspelers van nu zijn lastig te vergelijken met de hoofdrolspelers van toen.


China heeft zich ontwikkeld tot een economische supermacht, vooral ten koste van de Amerikanen. De leiders die in de jaren negentig verantwoordelijk waren voor de onderhandelingen waren de hervormer Zhu Rongji (朱镕基) en de liberaal Bill Clinton. Deze keer zijn er twee leiders met autocratische trekken die de gespekken leiden: Donald Trump en Xi Jinping.



Het boek beschrijft de spagaat waarin Amerika zich bevind. Aan de ene kant is China aantrekkelijk voor bedrijven omdat het een enorme markt is met een grote opkomende middenklasse, aan de andere kant verhindert China veel bedrijven makkelijke toegang tot die markt en als een bedrijf wel toegang krijgt dan is het in de vorm van een Chinees-Amerikaanse joint venture waarmee technologie en kennis wordt overgeheveld naar de Chinese kant.


In de jaren negentig was China nog in ontwikkeling en toen werden dat soort praktijken oogluikend toegestaan, maar inmiddels vinden veel Amerikanen dat China misbruik maakt van die positie en dat het zich niet genoeg heeft hervormd. Veel Amerikaanse bedrijven verdienen echter nog goed geld in China, de echte slachtoffers zijn de laag opgeleide Amerikanen die hun banen hebben verloren aan de Chinese ontwikkelingsdrang en in de zeer magere Amerikaanse bijstand terrecht zijn gekomen. Dit zijn de mensen die op Trump hebben gestemd.


President Trump moet de mensen die op hem hebben gestemd tevreden houden, maar zijn kabinet bestaat uit talloze zakenmensen en bankiers die vooral de aandelenmarkt zien als een graadmeter van economische succes. Als Trump hard tegen China optreed en een meer protectionistisch beleid voert dan kan hij rekenen op steun van zijn supporters, maar gaat de aandelenmarkt omlaag. Als hij een vriendelijker beleid voert tegenover China dan gaat de aandelenmarkt omhoog, maar zien zijn supporters hem als een politicus van de oude garde die buigt voor bankiers en het grote geld.


Xi Jinping hoeft zich niet druk te maken over zijn supporters. Hij is er niet van afhankelijk, maar hij wil wel graag als een sterke leider gezien worden. Bovendien lijkt hij het belang van de partij boven economische belangen te zetten, hierdoor worden veel economische hervormingen teruggedraaid; dus meer staatsinmenging wat leidt tot nog meer oneerlijke concurentie tegenover Amerikaanse bedrijven.


Hoewel de China en Amerika aan het eind van het boek tot een handelsakkoord komen is de toekomst nog uiterst onzeker. Het uitbreken van Covid-19 heeft de relatie weer op scherp gezet. Als je wilt weten wat voor economische belangen er meespelen, dan is dit boek, vol met interessante details, een goede plek om te beginnen.


China in tien woorden, die titel doet wat potsierlijk aan. Hoe kun je zo'n groot en complex land in slechts tien woorden vangen? De schrijver Yu Hua geeft een elegant antwoord op die vraag in de eerste introductie bladzijdes van zijn boek:


"Als ik een poging zou doen om aandacht te schenken aan elk aspect van het moderne China dan zou er geen einde komen aan mijn streven en het boek zou langer voortduren dan Duizend-en-een-nacht, dus limiteer ik mijzelf tot slechts tien woorden, maar dit minieme lexicon geeft mij tien paar ogen waarmee ik het hedendaags Chinese tafareel vanuit verschillende hoeken kan bekijken"

Toen ik in 2008 voor het eerst Mandarijn studeerde in Beijing raadde onze Chinese lerares het boek Broers aan, toen de studenten in mijn klas haar vroegen welke Chinese boeken we zouden moeten lezen. Het boek was geschreven door Yu Hua en een regelrechte bestseller destijds. Achteraf gezien was het advies ietswat misplaatst, want hoewel Yu een soepele schrijfstijl heeft was ons niveau ver van voldoende om zijn boeken te kunnen lezen. Misschien bedoelde ze te zeggen dat we het boek zouden moeten lezen in een vertaling. Hoe dan ook, ik ben er nooit aan toe gekomen. China in tien woorden is dan ook het eerste boek dat ik lees van zijn hand.


Wat meteen opvalt is dat dit boek zeer persoonlijk is, waarmee ik niet wil zeggen dat het geen goede beschrijving is van het moderne china, want dat is het wel. Echter het is ook een omschrijving van het leven van Yu Hua. Die inmiddels zestig jaar oud is en dus viel zijn jeugd in het midden van de culturele revolutie. Het boek bestaat dan ook uit talloze verhalen over die revolutie en welke invloed het heeft gehad op het moderne China. In veel van die verhalen speelt de schrijver in kwestie een rol, soms ook een kwalijke rol.




Zoals gezegd het boek is opgedeeld in tien woorden. Elk woord is de titel van een persoonlijk essay over het leven van Yuhua in China en over het land zelf. De tien woorden zijn:


人民 = Het volk

领袖 = De leider

阅读 = Lezen

写作 = Schrijven

鲁迅 = Lu Xun(een zeer beroemde Chinese schrijver uit de vorige eeuw)

革命 = Revolutie

差距 = Verschillen

草根 = Grassroots

山寨 = Namaak

忽悠 = Oplichten


De eerste zes hoofdstukken gaan voornamelijk over het recente verleden, de laatste vier gaan voornamelijk over het hedendaagse China. Mocht je geinteresseerd zijn in de recente geschiedenis van China van de jaren zestig tot nu, dan geeft dit boek een uitstekend overzicht van het leven van de gewone man. Yu Hua is een begaafd schrijver die met enkele zinnen enorm rijke beelden kan scheppen.


Wel een kleine waarschuwing: hoewel de schrijver een lichte pen heeft staat dit boek vol met onrechtvaardigheden, gruwelijke gebeurtenissen en hartverscheurend drama. Je zou denken dat deze vooral te vinden te zijn in de hoofdstukken die zich afspelen tijdens de Culturele revolutie, maar in die tijd deelde iedereen mee in hetzelfde naargeestige lot. Yuhua bewaart het meest sombere verhaal voor zijn hoofdstuk: verschillen. Daar schrijft hij:


"Een langdurig werkloze man en zijn vrouw lopen buiten met hun jonge zoon. Ze komen langs een fruitkraam; de jongen ziet dat de bananen goedkoop zijn en vraagt of zijn ouders er een kunnen kopen, maar het kleingeld dat ze in hun zakken hebben zitten is niet genoeg om een banaan te kopen en dus duwen ze hem voort. De jongen begint te huilen, het is zo lang geleden dat hij een banaan heeft gehad. Hij huilt de hele weg naar huis en blijft thuis huilen. Zijn vader, geërgerd, slaat hem. Zijn moeder rent naar hen toe en duwt vader weg. Ze beginnen ruzie te maken. De harde woorden en het oneindige gehuil van de jongen worden de vader plotseling teveel, hij haat zichzelf, hoe nutteloos hij is, hoe werkeloos hij is, de leegheid van zijn zakken. Hij loopt het balkon op en gooit zichzelf over de rand zonder zelfs maar een laatste blik te werpen. Zijn vrouw schreeuwt rent naar buiten, naar beneden de lange trap af, knielt op de grond houdt haar man's hoofd vast, snikt, roept zijn naam en voelt dat het leven hem verlaat. Minuten gaan voorbij, ze herpakt zich, legt het kapotte lichaam neer en drukt op de liftknop. In het appartement huilt haar zoon nog steeds, ze zoekt een stuk touw, plaatst een stoel in het midden van de kamer, knoopt het touw vast aan een plafondhaak. Haar zoon zit in de kamer en kijkt haar aan verbijsterd, dus ze springt van de stoel af, draait zijn stoel van haar af en klimt terug op haar stoel, maakt het touw vast voor ze de stoel weg trapt."


De mensen van Wuhan hebben het zwaar en ik heb het erg met hun te doen. Eerst werden ze getroffen door het virus, doordat de overheid langzaam actie ondernam, moesten ze in de meest extreme quarantaine die de wereld heeft gezien, van Januari tot en met April 2020, kon niemand in of uit de stad. Nauwelijks 2 maanden later worden Wuhan en Hubei getroffen door de ergste overstromingen sinds 1998, al vanaf Juni is de regenval ongenadig, de hemel treurt en de rivieren treden buiten hun oevers.



Wuhan ligt stroomafwaarts van de machtige Driekloven dam. Deze dam waarvan de bouw is begonnen in 1995 en afgerond in 2006 zou de stroom aan water moeten kunnen reguleren en was aangeprezen als de oplossing voor duizenden jaren aan overstromingen in de Yangtze delta. In 2003 werd gemeld dat de 3 kloven dam de ergste overstromingen in 10.000 jaar kon voorkomen, in 2007 werd dat bijgesteld naar de ergste overstromingen in 1000 jaar, in 2008 werd dat 100 jaar en nu in 2020 moet je daar niet over beginnen. Overstromingen zijn een onderdeel van China’s 5000 jaar lange historie en een lot wat aanvaard moet worden.


De drie kloven dam is een enorm prestigeproject en iedere negatieve uiting wordt gezien als gezichtsverlies en moet onderdrukt worden door de overheid. De dam staat symbool voor wat Chinese staatsbedrijven kunnen presteren in constructie en engineering. Momenteel is er de Chinese Geoloog Fan Xiao die zich negatief uit over de gevolgen voor natuur en de beperkte capaciteit die de dam heeft om overstromingen tegen te gaan. Daarnaast is er de Duits Chinese ingenieur Wang Weilou die twijfels heeft over de integriteit van de dam, omdat het ontwerp, de bouw en de kwaliteitscontrole alle drie zijn uitgevoerd door hetzelfde staatsbedrijf. Hij heeft ook zorgen over de kwaliteit van het beton. Dit zijn berichten waar niemand blij van wordt. Of het waar is en of de situatie ernstig is weet je nooit in China, problemen worden stilletjes op de achtergrond behandeld. Dit zorgt voor nog meer speculatie.


Als ik zelf naar de dam kijk als een ingenieur, zou ik hem anders ontworpen hebben. (Beste stuurlui staan altijd aan wal) Dit heeft te maken met de eigenschappen van beton, beton kan ontzettend goed tegen compressie, maar heel slecht tegen doorbuiging. Ik zou een halfronde dam ontwerpen, die gaat daar beter mee om. Groot probleem is natuurlijk de kosten, dit maakt de dam nog langer en duurder.


De dam is controversieel, zelfs in China. Tijdens de twee sessies stemde de volksvertegenwoordiging van China (soort van mega parlement met meer dan 2000 leden) voor de bouw van de drie kloven dam (1776 voor, 177 tegen, 664 geen stem), uiteindelijke resultaat 63% is voor de bouw. Je zou zeggen dat dit een dikke meerderheid is, maar in het parlement van China is nog nooit iets tegen gestemd, sinds de oprichting in 1949 zijn alle besluiten van het politbureau aangenomen. Normaal zit de goedkeur zelfs rond de 90% of meer. Bijvoorbeeld een ander controversieel besluit om de maximumtermijn van 10 jaar te verlengen voor Xi Jingping had 2964 leden die voorstemde en 2 tegen….dit is normale gang van zaken.


De Drieklovendam heeft zeker negatief effect gehad op mens en natuur. Heel veel mensen, miljoenen mensen, moesten verhuizen vanwege de dam, ook is de natuur aangetast doordat de dam de rivier in tweeën hakt, een groot probleem voor migrerende dieren. MAAR, er is een grote maar, de driekloven dam genereert een hoop elektriciteit, schone energie waar geen steenkool voor verbrand hoeft te worden, geen CO2 uitstoot. Er zitten in totaal 32 gigantische turbines (en nog 2 “kleintjes”) in de dam die een giga, nee een terra, hoeveelheid elektriciteit generen, we hebben het over 87 Terra-Wattuur per jaar, Nederland gebruikt 109 Terra-Wattuur, de dam zou Nederland in 80% van zijn elektriciteit kunnen voorzien. Daarom heeft de dam zich ook al terugbetaald. Wat dit betreft is het een geweldig succes.


Op 9 Juli 2020 gaan alle sluisdeuren open van de driekloven dam om de druk op het reservoir te verlichten. Water van de Yangtze rivier snelt door naar Wuhan, Nanjing en uiteindelijk gaat het bij Shanghai de zee in. De dam moet ingeven, het meer zit al over het maximum. Op het moment van dit schrijven 22 Juli zit de dam nog steeds op zijn maximum, maar lijkt het goed vol te houden en zal dat nog een paar weken moeten doen.


Klimaatverandering heeft hier ook mee te maken. Het is een globaal probleem wat ook zijn effecten heeft op China. De verwachting is dat het zuiden natter wordt met meer regenval en het noorden juist droger. Deze extreme weersomstandigheden zullen vaker gaan voorkomen.


Geboren in Zeeland ben ik bekend met de strijd tegen water. De zee geeft en de zee neemt. Dit is een strijd die eeuwig voortduurt. Dijken zullen breken, soms zal land weer zee worden, dan weer polder en voor de mensen in Hubei is het eenzelfde verhaal, niet met de woeste zee, maar met de machtige Yangtze. De dam en de overstromingen zijn nu met elkaar verbonden.


In China worden deze momenten aangehaald om helden te creëren, brandweermannen en soldaten die zich in camaraderie verzetten tegen het water. Boeren die hun dorp opofferen zodat een extra reservoir gecreëerd kan worden. De communistische partij weet het altijd mooi te vertellen.


Begrijp goed dat dit opinie is en lees hieronder nog meer artikelen over de drieklovendam en de overstromingen in China.


China Daily

South China morning Post

BBC

Wikipedia

Onze podcast over twee sessies.


Dit artikel is geschreven door Theoootje. Een Nederlandse zeeuw die al meer dan 10 jaar in China werkt en woont. En een van de podcast hosts is van Uit China. Een China gerelateerde podcast die je hier kunt vinden. Hij heeft ook een youtube kanaal waar hij informatieve filmpjes maakt over China.

Vragen? Consultatie? Sourcing opdracht? Vertaling nodig?

  • White Facebook Icon